Sfinx er žjóšsagnavera upprunin ķ egyptalandi, žeir voru verndarar og tįkn sólgušsins RA.
Žaš var ekki fyrr en löngu seinna ķ grikklandi sem sfinxar öšlušust illt innręti, žar stóšu žeir ķ vegi fyrir vegfarendur sem žurftu aš svara gįtum svo žeir yrši ekki étnir.
Eins og meš alla ašra egypska list sem grikkir tileinkušu sér settu žeir į hann sinn eigin stķl og sżndu sfinxa meš vęngi.
Mešal helstu ummerkja um sfinxa er Sfinxinn ķ Giza og er hann einnig sį stęšsti og fręgasti.
Menn eru ekki į sama mįli žegar kemur aš žvķ aš spį um aldur žessa undurs, flestir telja aš hann hafi veriš geršur į valdabili Kefrens fyrir u.ž.b 4500 įrum en eingar heimildir né sannanir eru fyrir žvķ, sś įętlun er einungis gerš śt frį stašsetningu hans.
Sfinxar ķ egyptalandi bįru adlitsdrętti faróanna og žvķ er rįšlegt aš taka miš af žvķ aš Sfinxinn ķ Giza geri žaš einnig.
Hann er höggvinn śr heilu kalksteinsbergi sem er afar óhenntugt žar sem kalksteinn er mjög mjśkur, en hafši žann kost aš aušvelt var aš höggva hann śt, žvķ er hann mjög svo vešrašur og ekki bętir śr skįk aš žaš vantar į hann nefiš.
Nokkrar tilgįtur eru til um hver afmyndaši Sfinxinn žar į mešal aš Bonaparte hafi skotiš į hann fallbyssu, eša aš tyrknenskir hermenn hefšu veriš žar į ferš en į 16. öld skrifaši egypski sagnfręšingurinn al-Maqrizi aš sśfiprestur hafi reišst svo ęgilega žegar uppvķst var aš bęndur fęršu Sfinxinum fórnir ķ von um betri uppskeru aš hann hafi ętlaš aš eyšileggja hann, en ašeins nįš aš afskręma, og žaš tel ég žaš sem hafi gerst.
Įriš 1991 endurgerši meinafręšingurinn Frank Domingo andlit sfinxinns meš sömu tękni og notuš er viš höfuškśpur ķ glępamįlum og bar saman viš minni styttu sem vitaš er fyrir vķst aš beri anlditsdrętti Kefrens, nišurstašan var sś aš andlitsdręttirnir vęru afar frįbrugšnir og reyndar aš Sfinxinn bęri andlitsdrętti blįmanns og vęri heldur lķkari farónum Kapos, vķsbendingar hafa gefiš til kynna aš Sfinxinn sé raunar af hįlfbróšur Kefrens, syni Kapos.
Žessar vķsbendingar er ekki afgerandi og gefa mikiš svigrśm, en benda žó til aš sumir farónna hafi įtt ęttir aš rekja sunnar ķ afrķku, sem er alls ekki ólķklegt.
Ašrar tilgįtur um aldur Sfinxins benda til žess aš hann sé um 10.000 įra gamall, jaršfręšingurinn Robert Schoch hefur fundiš ummerki um aš mikil flóš hafi vešraš hann og leita žarf aftur til 5000 - 7000 f.kr. til aš finna slķk skilyrši ķ egypsku eyšimörkinni. Fęrri fręšimenn fylgja žó žessari tilgįtu.
Ķ hinum fornu höllum og hofum Egyptalands finnast fullt af sfinxum en įvalt fara žeir tveir saman og horfast ķ augun lķkt og varšmenn beggja vegna inngangs.
Ķ fornu egypsku handriti, (mun eldra en Sfinxinn, sem enn og aftur segjir til um aš hann sé eldri en almennt sé tališ) segjir frį öšrum sfinxi hinum megin viš Nķl (sem rann eitt sinn nęr Giza)
Ķ grķskum- rómverskum og mśslemskumtextum er getiš um žennan sama sfinx sem eyšilagšist ķ kringum 1000 - 1200.
Įriš 1200 varš Kaķró fyrir miklum jaršskjįlfta og ķbśar tóku steina śr pżramķtum til aš endurreisa hśs sķn og ķ tveimur arabķskum alfręširitum frį įrinu 1150 er getiš um žennan annan sfinx žar sem hann er ķ mjög slęmu įsigkomulagi og bakkar Nķlar komnir nęstum upp aš honum.
Nķl hélt įfram aš fęrast austur og hefur eytt öllum ummerkjum um hinn sfinxinn.
Tališ er aš sfinxarnir tveir hafi veriš reistir į mörkum Efra- og Nešraegyptalands til aš vernda landsvęšiš į milli.
Sitthvorir žjóšernishópar byggšu Efra- og Nešraegyptaland (sem var mun stęrra žį en ķ dag) og ķ kringum 3200f.kr. (sem passar viš aš Sfinxinn sé u.ž.b. 4500 įra) voru partarnir tveir sameinašir ķ eitt veldi og tķmi faróanna tók viš
Forn-egyptar köllušu landiš sitt "Tawy" sem žżšir "tvö lönd" sem meš tķmanum breyttirst ķ "Kemet" eša "svartaland" og vķsar ķ svarta moldina viš bakka Nķl.
Sfinxarnir tveir voru ekki byggšir fyrir neinn mann eša guš, heldur tįkna žeir Egyptaland sjįlft.